Cách chính phủ Anh chống lại dịch bệnh Covid-19 khác Việt Nam

Mùa dịch tại Lincoln, UK
Sáng nay ngủ dậy nhận được nhiều tin nhắn hỏi thăm của bạn bè, của phụ huynh và của sinh viên về tình hình tại Anh và Lincoln. Nhiều phụ huynh và sinh viên lo lắng liệu có phải về Việt nam để tránh dịch không. Khi tôi hỏi lại là tại sao lại nghĩ như vậy thì mọi người nói đọc báo ở Việt nam thấy Anh chẳng làm gì cả và có nguy cơ thành ổ dịch. Do vậy, tôi chia sẻ với mọi người, đặc biệt phụ huynh và sinh viên đang học tại Lincoln, một vài thông tin để mọi người hiểu rõ hơn về tình hình hiện tại. Tôi không bình luận hay so sánh cách làm của Anh và Việt nam:
1. Chính phủ Anh ngay từ đầu đã làm việc rất nghiêm túc và bài bản để chống lại dịch bệnh. Chính phủ Anh làm theo lời khuyên của các chuyên gia y tế và dịch tễ dựa trên các bằng chứng khoa học. Họ đưa ra kế hoạch 4 giai đoạn để kiểm soát dịch bệnh:
• (i) Ngăn chặn: cố gắng ngắn chặn dịch vào nước Anh.
• (ii) Trì hoãn: Chấp nhận thực tế lây lan (sau giai đoạn 1) nhưng cố gắng trì hoãn đỉnh điểm của sự lây lan đến mùa hè.
• (iii) Nghiên cứu: tìm ra nguyên nhân của sự lây lan, tìm ra thuốc chữa. Giai đoạn này làm đồng thời với các giai đoạn trên. Chính phủ đã chi ra £40 triệu bảng để nghiên cứu thuốc chữa.
• (iv) Xóa bỏ: áp dụng các biện pháp đẩy lùi dịch.
Nước Anh bước vào giai đoạn (ii) từ ngày hôm qua và trong giai đoạn này có tính toán tới việc cấm các hoạt động đông người, ví dụ như giải bóng đá tất cả các lứa tuổi tạm dừng cho đến ngày 3 tháng Tư. Việc đóng cửa trường học và trường đại học là một khả năng nằm trong giai đoạn này tùy theo sự lây lan của dịch bệnh, hiện tại chưa có lệnh đóng cửa.
2. Lời khuyên của các chuyên gia y tế và dịch tễ ở điểm (1) là dựa trên các nghiên cứu ban đầu của họ về bản chất của dịch lần này (bằng chứng không được công bố hoặc tôi không đủ kiến thức để tìm đọc). Về cơ bản, cách tiếp cận của Anh là do dịch bệnh có thể quay trở lại vào những năm sau giống như một loại cúm mùa nên chấp nhận sự lây lan, thậm chí tới 60% dân số nhiễm, để tạo ra sự miễn dịch tự nhiên gọi là miễn nhiễm bày đàn. Cơ sở cho cách tiếp cận này có thể là thống kê về mức độ (chưa) nguy hiểm của dịch bênh và chưa có thuốc trị. Tuy nhiên, không nên hiểu lầm rằng Anh thả cho dịch bùng phát mà chính phủ cố gắng để trì hoãn sự lây lan từ từ và sẽ tạo ra đỉnh dịch phẳng vào mùa hè.
3. Chiến thuật trì hoàn của Anh dựa trên sự tự giác của dân trong việc tự cách ly. Chính phủ Anh không thực hiện biến pháp cách ly hoàn toàn (tập trung), nhưng khuyến cáo dân nếu có biểu hiện thì tự cách ly trong vòng 1 tuần. Sàu một tuần nếu không hết triệu chứng mới liên hệ NHS. Hệ thống Y tế nhà nước NHS hoạt động hết công suất và chỉ tập trung vào các ca thực sự nghiêm trọng và nhóm người dễ bị tổn thương. Dân chúng được khuyến cáo rằng phần lớn các triệu chứng có thể chỉ là cúm mùa thông thường, và thậm chí có triệu chúng nhiễm corona virus thì cũng có thể tự khỏi sau 5 ngày. Họ chỉ thực hiện test với những trường hợp có nguy cơ cao theo đánh giá của họ (chứ không phải theo đánh giá của người bệnh). Tính đến hôm nay, nước Anh đã thực hiện test khoảng gần 33,000 ca. Tôi xin nói thêm là NHS thực hiện hết công suất theo nghĩa họ phân bổ nguồn lực theo kế hoạch cho từng giai đoạn vì cùng lúc còn có nhiều việc khác phải làm chứ không thể bỏ chỉ để đi chống dịch.
4. Chính phủ Anh tôn trọng thông tin và quyền cá nhân của người dân nên các thông tin về sự nhiễm bệnh hoàn toàn không công khai, không tra hỏi về lịch sử di chuyển, không truy tìm những người đã tiếp xúc với người bị nhiễm. Điều duy nhất quan tâm là triệu chứng, mức độ nguy hiểm và thực hiện test dựa trên những đánh giá đó. Chính phủ ra quy định dựa trên sự tự giác của người dân. Các trang thông tin chính phủ (BBC) thông tin thường xuyên về các ca nhiễm theo vùng để người dân tự đánh giá về mức độ lây lan và tự bảo vệ mình. Ví dụ, sáng nay tôi thực hiện kiểm tra thì vùng Lincolnshire có 1 ca nhiễm trên tổng số 755,833 dân.
5. Các trường học ở Anh hiện tại chưa đóng cửa và họ nghe theo khuyến cáo của chính phủ. Ví dụ như trường ĐH Lincoln thường xuyên cập nhật cho sinh viên về tình hình dịch bệnh, những việc cần phải làm, và những việc tránh làm. Trường cũng đã thực hiện các biện pháp chuẩn bị cho việc nếu chính phủ khuyến cáo đóng cửa và chuyển qua dạy trực tuyến như tập huấn về giảng dạy trực tuyến, lấy ý kiến giảng viên về khả năng và thiết bị làm việc tại nhà .v.v. Nghĩa là, mọi việc đều đã được chuẩn bị kỹ và lên rõ phương án sẽ làm gì. Thậm chí, trường đã lên kế hoạch cho khả năng nhiều sinh viên quốc tế sẽ nhập học muộn cho năm học tới (2020/2021) do ảnh hưởng của virus liên quan tới visa và đi lại.
6. Người dân Anh có lo lắng về tình hình dịch bệnh, nhưng không hề có biểu hiện sự lo sợ. Cuộc sống vẫn diễn ra bình thường. Tuy nhiên người nước ngoài thì có vẻ lo lắng nhiều hơn. Sinh viên nước ngoài đeo khẩu trang trên đường và trong lớp học và không có bất cứ sự kỳ thị nào xảy ra. Điều này khác hoàn toàn với những gì tôi đọc báo Việt nam về sự phân biệt ở đâu đó. Có thể Lincoln là một thành phố nhỏ và dân chúng hiền hòa hơn các vùng đông dân cư khác.
Nói tóm lại, là một người đang sống tại Anh và giảng dạy tại trường Đại học Lincoln, tôi có thể nói để các phụ huynh học sinh yên tâm rằng chính phủ Anh đã và đang làm việc rất nghiêm túc và bài bản. Cách tiếp cận của chính phủ có thể khác với Việt nam và nhiều nơi khác, nhưng không thể nói là bỏ mặc dịch lây lan. Sự hiệu quả của mỗi cách tiếp cận chỉ có thể đánh giá sau khi dịch đã đi qua. Trường ĐH thực hiện theo các lời khuyên của chính phủ, thông tin thường xuyên cho giảng viên và sinh viên về diễn biến dịch bệnh, đồng thời đã có các kế hoạch hành động nếu việc đóng cửa trường được Chính phủ khuyến cáo.
——————————
Cập nhật sáng ngày 15/03
——————————
Chính phủ Anh phản ứng với sự phát triển của dịch bệnh hàng ngày. Sau khi khái niệm “miễn nhiễm bày đàn” được chuyên gia tư vấn trưởng về khoa học của chính phủ là Sir Patrick Vallance giải thích là điều chính phủ hướng tới vào hôm thứ Sáu, sau đó nhận nhiều chỉ trích đến từ giới khoa học (có cả thư ngỏ) và nhiều lĩnh vực khác về tính đạo đức cũng như tính khả tin của các lập luận khoa học, thì sáng nay Bộ trưởng Y tế Anh đã nói rằng kế hoạch của chính phủ “dựa trên kiến thức của những nhà khoa học hàng đầu thế giới”, “Miễn nhiễm bầy đàn không phải là kế hoạch. Đó là một khái niệm khoa học, không phải là mục tiêu hay chiến lược. Mục tiêu của chúng ta là giảm tử vong vì virus, chiến lược của chúng ta là bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất cũng như bảo vệ hệ thống y tế nhà nước NHS thông qua bốn giai đoạn ngăn chặn, trì hoãn, nghiên cứu và loại bỏ”.
Có thể thấy rằng Bộ trưởng Y tế không phủ nhận phát biểu của Sir Patrick Vallance, ông ấy chỉ giải thích nó rõ hơn về cách làm của chính phủ. Như thế, có thể hiểu rằng “miễn nhiễm bầy đàn” là một trạng thái được hướng tới như là một hệ quả (Sir Patrick Vallance dùng từ “our aim” is to… build up some kind of herd immunity) chứ không phải là mục tiêu (goal) hay chiến lược (strategy) – những từ mà Bộ trưởng Y tế dùng để giải thích những gì mà chính phủ Anh đang làm.
Một cách cá nhân tôi nghĩ thực ra cái người dân cần nhìn thấy là các hành động cụ thể; các triết lý về cách tiếp cận có thể còn nhiều tranh cãi. Kế hoạch 4 giai đoạn của Anh thực ra là chuẩn mực mà bất cứ quốc gia nào cũng đều phải tính đến. Chính phủ Anh đang thực hiện đúng với mục tiêu và chiến lược công bố. Tuần tới sẽ cân nhắc cấm các hoạt động nhiều người tham gia. Những người già sẽ được cách ly 4 tháng. Cũng chú ý là ở Anh việc chăm sóc người già – đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong dịch virus – là rất nghiêm túc, thậm chí có nhiều trường hợp là một nhân viên chăm sóc một người già. Việc thực hiện test sẽ nhiều hơn, trước đây bị giới hạn 1000 ca/ngày thì bây giờ khi ở giai đoạn 2 được phân bổ nhiều nguồn lực hơn thì việc test sẽ nhiều hơn trước (không ngạc nhiên nếu số ca nhiễm sẽ tăng do được test chứ không hẳn do lây lan nhanh). Tuy vậy, trường học vẫn chưa đóng của – có lẽ đang cố gắng đợi đến kỳ nghỉ Phục sinh cuối tháng 3. Việc đi lại vẫn diễn ra bình thường, chính phủ chỉ khuyên các chuyến đi cần thiết hoặc không.
—————————–
Cập nhật đêm ngày 15/03:
—————————–
Đây sẽ là cập nhật cuối cùng. Các bạn quan tâm về diễn biến thực trạng có thể comment ở dưới tôi sẽ trả lời. Tôi sẽ không viết nữa để tránh những phiền phức không đáng có khi có một nhóm tấn công các bài viết của tôi: sao lại ca ngợi Anh, sao lại không viết về những gì Đảng và Nhân dân Việt nam đang nỗ lực … Tôi đã cố gắng đưa tin với tư cách người thực chứng, không bình luận. Tôn trọng các bạn đã theo dõi và quan tâm thông tin nên và xin lỗi vì sự phiền phức vì tôi gộp các bài sau thành cập nhật trong status duy nhất này.
Một số phụ huynh không yên tâm vì số ca nhiễm được xác nhận (bởi test) tăng nhanh ở Anh, đặc biệt theo số % (con số cụ thể bạn có thể tìm đọc). Tôi xin chưa sẻ suy nghĩ cá nhân rằng điều này có thể không đồng nghĩa với việc dịch ĐANG lây lan nhanh như mọi người lo sợ – mà rất có thể là nó ĐÃ lây lan rồi.
Ngày 12/3, cố vấn khoa học của chính phủ nói rằng số thực tế có thể đã lên tới 10,000 – cao gấp 20 lần con số được xác nhận ở thời điểm đó (Link 3). Trước đó, ngày 11/3, NHS nói rằng họ sẽ tăng số ca test lên tới 10,000/ngày (khi vào giai đoạn 2 – Trì hoãn) thay vì chỉ làm ở mức 1,500 ca/ngày (Link 1). Hai thông tin này kết hợp lại sẽ giải thích số ca được xác nhận tăng nhanh chóng, và sẽ còn tăng rất nhanh trong những ngày tới cho tới khi tương đương với số dự kiến thực tế rồi mới tăng chậm lại.
Thông tin đáng chý ý hơn là cuối ngày hôm nay (15/3) tờ báo Guardian dẫn chi tiết một số thông tin trong một báo cáo (dùng cho nội bộ) của Public Health England trong đó có những con số đáng chú ý (Link 4):
– 80% dân số Anh có thể bị nhiễm virus (kéo theo là hệ quả các con số bên dưới).
– Dịch có thể kéo dài tới mùa xuân năm sau (tức 12 tháng)
– 7.9 triệu người có thể phải nhập viện
– 10% dân số sẽ bị ho trong đỉnh điểm của dịch (theo tôi tính toán: cuối tháng 5 đến giữa tháng 6)
– Khoảng 318,660 – 531,100 người có thể chết tương ứng tỷ lệ tử vong 0.6% và 1%.
– Số ca nhiễm sẽ tăng nhanh trong vòng 10-14 tuần (theo tôi tính toán: tức là tăng nhanh cho đến cuối tháng 5, giữa tháng 6).
– Sau khi đạt đỉnh, số ca nhiễm sẽ giảm dần trong 10 tuần sau đó (theo tôi tính toán: tức là cho đến hết tháng 8/2020.
– Dịch có thể sẽ quay trở lại vào tháng mùa thu và đông năm 2020; vắc xin điều trị có thể có sau 18 tháng (theo tôi tính toán: tháng 9 năm 2021)
– Báo cũng trích dẫn quan điểm của một giáo sư y khoa cho rằng dịch sẽ kết thúc vào cuối tháng 6 (tức là lạc quan hơn quan điểm của báo cáo) và quay trở lại vào tháng 11 như một loại cúm mùa khác và nó sẽ luôn trở lại, ít nguy hiểm hơn khi cơ chế miễn nhiễm hình thành.
Báo cáo trên thực ra đã được báo chí đề cập từ ngày 3/3 (dù ít chi tiết được biết hơn) và chuyên gia tư vấn y khoa của chính phủ khi đó khẳng định 80% dân số nhiễm bệnh (kéo theo đó là các con số hệ quả về nhập viện và thương vong bên trên) là kịch bản tệ nhất (worst scenario) và GẦN NHƯ KHÔNG (unlikely) xảy ra (Link 2). Tôi nghĩ rằng chính phủ nào cũng có kịch bản của họ, khác biệt là chính phủ Anh (nhóm tư vấn) công khai nói về kịch bản xấu nhất để dân chúng ý thức nâng cao khả năng tự phòng ngừa.
Thủ tướng Anh thông báo trên truyền hình ngày 12/3 trong đó nói thẳng nhiều gia đình có thể mất người thân; cố vấn khoa học của chính phủ giải thích về cách tiếp cận “miễn nhiễm bầy đàn” ngày 13/3; Bộ trưởng Y tế nó về mục tiêu bảo vệ sinh mạng và chiến lược bảo vệ người dễ bị tổn thương và hệ thống NHS ngày 15/3 như đã biết. Những phát biểu này chắc chắn đã được thực hiện có biết đến báo cáo trên.
Như vậy, có thể thấy rằng chính phủ Anh đã phải tính toán và cân nhắc kỹ lương các khả năng. Nó có thể là tốt, xấu, đạo đức hay không đạo đức tùy theo cách nhìn, nhưng chắc chắn tôi tin tin họ đã không thờ ơ bỏ mặc dịch lây lan, chỉ là tiếp cận và làm theo cách của họ. Số người bị nhiễm sẽ còn tăng nhanh, và tăng cho đến mùa hè, theo những dự kiến nêu trên. Chính phủ cũng đang tập trung để giảm thiểu tử vong ở đối tượng dễ bị tổn thương nhất bằng kế hoạch cách ly 4 tháng với người già và có bệnh nền – một chiến dịch được mô tả là hiếm khi. Việc hạn chế lây lan thông qua cấm các sự kiện đông người cũng đã được cân nhắc.
Vấn đề còn lại với phụ huynh học sinh và sinh viên là có tin vào cách tiếp cận/cách làm của chính phủ Anh hay là không. Câu trả lời chỉ có thể là tùy mỗi người. Cá nhân tôi và gia đình, bạn bè, đồng nghiệp tại Anh đều hạn chế tiếp xúc và thận trọng hơn bình thường rất nhiều nhưng mọi sinh hoạt vẫn diễn ra bình thường.
Cập nhật cho phụ huynh: Sáng nay 16/03, Hiệu trưởng ĐH Lincoln thông báo trường sẽ giảng dạy online (moving to online) tuần này. Trường cũng cập nhật rằng cả vùng Lincolnshire có 4 ca nhiễm được xác nhận, 1 ca đã khỏi. Vùng Đông Bắc Lincolnshire (vị trí của trường) chưa có ca nào. Trường không có ca nào.
Tham khảo:
Link 3: Số cá nhiễm thực tế có thể cao hơn: https://www.businessinsider.com/coronavirus-uk-estimates…